اولین مرحله در ورود داده ها به نرم افزار، تعریف پروژه است. در این بخش علاوه بر نوع پروژه به لحاظ صنعت، میزان تحلیل های مورد نیاز شامل تحلیل مالی و تحلیل اقتصادی و همچنین طبقه بندی نوع پروژه شامل پروژه ی جدید یا نو سازی سرمایه گذاری مشارکتی و نیر توسعه پاک تعیین می شود.

پس از تعریف یک پروژه، نرم افزار به اطلاعات زمانبندی طرح نیاز دارد. در این بخش اطلاعاتی در خصوص فاز ساخت طرح، فاز و تولید، ساختار افق برنامه ریزی وارد می شود. در بخش فازتولید، اطلاعاتی در خصوص طول مدت تولید و زمان start up اخذ می شود. این موارد از جمله مواردی است که با توجه به ماهیت طرح و تکنولوژی مورد استفاده تخمین زده می شود. ساختار افق برنامه ریزی می تواند به بصورت ماهانه، سه ماهه، نیم سال و سالانه و یا هر بازه ای به دلخواه کاربر تعیین شود. طول دوره ساخت حداکثر تا ۱۰ سال و طول دوره راه اندازی اولیه تا ۲۴ ماه و طول دوره تولید را تا ۵۰ سال می توان انتخاب کرد سال مرجع (Reference year) اولین سالی را نشان می دهد که تولید به ۱۰۰٪ ظرفیت اسمی خود می رسد. اگر ظرفیت سال های اولیه تا رسیدن به ظرفیت اسمی به صورت زیر فرض شود.

سال اول 70%

سال دوم 80%

سال سوم 90%

سال چهارم 95%

سال پنجم 100% (عملا نباید طرح ها را با ظرفیت کامل لحاظ کرد).

در بخش سال مرجع، به‌ صورت پیش ‌فرض پایان سال اول دوره تولید به‌عنوان سال مرجع در نظر گرفته می‌شود. کاربر می‌تواند در صورت نیاز، سال دیگری را به ‌عنوان سال مرجع انتخاب کند. به ‌عنوان مثال، اگر فرض شود ظرفیت اسمی تولید در طول پنج سال محقق می‌شود، می‌توان سال پنجم را به ‌عنوان سال مرجع انتخاب کرد.

در بخش ساختار افق برنامه‌ ریزی، امکان تقسیم ‌بندی فاز ساخت پروژه به دوره‌ های مختلف وجود دارد. این تقسیم‌ بندی بر اساس رویداد های هزینه‌ای مهم در طول فاز ساخت انجام می‌شود؛ زیرا در قسمت سرمایه‌گذاری ثابت، ثبت دقیق هزینه ‌های پرداختی در هر دوره ضروری است

به ‌عنوان نمونه، اگر فاز ساخت سه سال به طول انجامد و هزینه ‌ها در ابتدای هر سال پرداخت شوند، فاز ساخت باید به سه دوره سالانه تقسیم شود. اما در صورتی‌که پرداخت ‌ها به‌صورت ماهانه انجام می‌گیرند، لازم است فاز ساخت نیز به همان نسبت ماهانه تقسیم ‌بندی شود.

نکته‌ی مهم این است که تغییر اطلاعات زمانی پروژه، پس از ورود داده‌ها در مراحل بعدی می‌تواند باعث بروز خطا در نرم‌افزار شود.

برای مثال، اگر افق برنامه ‌ریزی در ابتدا به سه دوره تقسیم شود و کاربر در بخش دارایی‌ های ثابت، هزینه ‌های هر دوره را وارد کند، سپس بخواهد ساختار افق برنامه‌ریزی را به حالت سالانه تغییر دهد، نرم ‌افزار پیام خطا نمایش می‌دهد. در این وضعیت، به‌دلیل حذف دوره‌ های میانی، نرم ‌افزار به‌صورت خودکار هزینه‌ ی کل دوره‌ها را جمع کرده و در سال اول نمایش می‌دهد.

به ‌طور کلی توصیه می‌شود اطلاعات پروژه به‌ ترتیب در نرم‌افزار وارد شوند و از تغییر مراحل قبلی در حین ورود داده‌ها خودداری گردد. این کار از بروز خطا و تداخل داده‌ها در فرآیند محاسبات جلوگیری می‌کند.

در این بخش، اطلاعات مربوط به محصولات طرح وارد می‌شود. مدل طراحی ‌شده در این نرم‌افزار حداکثر از ۲۰ محصول پشتیبانی می‌کند. برای هر محصول، لازم است موارد زیر ثبت شود:

توجه شود که زمان‌های واقعی شروع و پایان تولید لزوماً با مقادیر وارد شده در زمان‌بندی کلی طرح یکسان نیستند؛ با این حال، به‌صورت پیش‌فرض نرم ‌افزار همان مقادیر زمان‌ بندی طرح را برای این بخش در نظر می‌گیرد.

در این بخش، واحد های پولی داخلی و خارجی مورد استفاده در طرح تعریف می‌شوند. نرم‌ افزار امکان تعریف یک واحد پولی داخلی و حداکثر ۱۹ واحد پولی خارجی را فراهم می‌کند.

در صورتی که بیش از یک واحد پولی مورد استفاده قرار گیرد، باید ضرایب تبدیل واحد های پولی خارجی به واحد پولی داخلی در این بخش وارد شوند. به بیان دیگر، هر یک از واحد های پولی خارجی باید بر اساس واحد پولی داخلی تعریف و تبدیل گردد.

برای انجام محاسبات مالی، نرم ‌افزار به ‌ترتیب زیر عمل می‌کند:

ابتدا داده‌ ها با هر واحد پولی به واحد پولی داخلی تبدیل می‌شوند.

سپس تمامی مقادیر به واحد پولی حسابداری تبدیل خواهند شد.

واحد پولی حسابداری، واحد اصلی محاسبات و گزارش ‌های مالی پروژه است؛ یعنی تمام نتایج، خروجی ‌ها و جداول مالی بر اساس آن واحد نمایش داده می‌شوند. کاربر می‌تواند از میان واحد های از پیش تعیین ‌شده، واحد مورد نظر خود را به ‌عنوان واحد حسابداری انتخاب کند. در این بخش، واحد پولی داخلی به ‌صورت خودکار توسط نرم ‌افزار تعریف می‌شود. این واحد قابل ویرایش نیست و امکان حذف آن وجود ندارد.

با توجه به اینکه تمامی طرح ‌ها در ایران اجرا می‌شوند، معمولاً واحد پولی داخلی و حسابداری، ریال (یا تومان) در نظر گرفته می‌شود. در مواردی که بخشی از هزینه ‌ها یا تسهیلات پروژه از خارج کشور تأمین می‌گردد (مانند خرید تجهیزات یا وام‌های ارزی)، لازم است واحد پولی خارجی نیز تعریف شود که معمولاً دلار آمریکا (USD) به‌ عنوان واحد مرجع انتخاب می‌شود.

در این بخش، نرخ تنزیل برای محاسبات مالی پروژه تعیین می‌شود.

در ابتدا باید تاریخ مبنا برای محاسبه‌ی ارزش فعلی خالص (NPV) مشخص گردد. برای این منظور، در قسمت خالص ارزش فعلی، با استفاده از گزینه‌ی انتخاب تاریخ، زمان مورد نظر را تعیین کنید.

در قسمت تنزیل، فهرست تأمین‌کنندگان مالی نمایش داده می‌شود. برای هر یک از آن‌ها لازم است نرخ تنزیل مربوطه تعیین گردد.برای وارد کردن نرخ، کافی است در ستون نرخ کلیک کرده و مقدار مورد نظر را وارد نمایید. این کار برای سایر تأمین‌کنندگان مالی نیز به همین روش انجام می‌شود.

در ستون دوره (مدت – سال‌ها)، اعداد نمایش داده‌ شده برابر با مجموع دوره ساخت و دوره بهره‌ برداری (تولید) طرح هستند.

در صفحه‌ی نرخ بازده داخلی تعدیل‌شده (MIRR)، برای هر یک از تأمین‌کنندگان مالی می‌توان نرخ سرمایه‌گذاری مجدد و نرخ استقراض را وارد کرد. به‌صورت پیش‌فرض، کلیه‌ی نرخ‌ها برابر با نرخ بازده داخلی (IRR) در نظر گرفته می‌شوند.

تنزیل به معنای تغییر ارزش پول در طول زمان است. به‌ عبارتی، ارزش پول در آینده با ارزش آن در زمان حال برابر نیست و این اختلاف بر اساس نرخ تنزیل محاسبه می‌شود. ارزش فعلی خالص (NPV) نیز بر پایه‌ی همین نرخ تعیین می‌گردد.

انتخاب نرخ تنزیل نقش بسیار مهمی در نتایج مالی پروژه، به‌ویژه در محاسبه‌ی ارزش فعلی خالص (NPV) و نرخ بازده داخلی (IRR) دارد. در نرم ‌افزار، نرخ تنزیل می‌تواند هم برای کل سرمایه‌گذاری و هم به ‌صورت جداگانه برای هر یک از تأمین‌کنندگان مالی (از جمله سهام‌داران و شرکا) تعریف شود.

به نرخ تنزیلی که برای سهام ‌داران یا سرمایه‌گذاران در نظر گرفته می‌شود، حداقل نرخ جذب سرمایه (Minimum Attractive Rate of Return – MARR) گفته می‌شود. این نرخ معمولاً باید بالاتر از نرخ بهره بانکی باشد تا سرمایه‌گذاری در پروژه توجیه‌پذیر تلقی گردد.

پس از تعیین نرخ تنزیل طرح، سایر بخش ‌های پروژه به ‌صورت خودکار در نرم ‌افزار فعال می‌شوند. اولین بخش قابل مشاهده، هزینه‌ های سرمایه‌گذاری ثابت است.

هزینه ‌های سرمایه‌ گذاری ثابت معمولاً شامل اقلام هزینه ‌ای زیر هستند که نرم ‌افزار کامفار آن ‌ها را به ‌صورت پیش ‌فرض در نظر می‌گیرد:

فرآیند ورود اطلاعات برای هر یک از موارد فوق به ‌صورت مشابه انجام می‌شود. بسته به ماهیت پروژه و میزان اطلاعات موجود، ممکن است تنها بخشی از این اقلام تکمیل گردند. در این بخش، از کاربر اطلاعاتی در خصوص موارد زیر دریافت می‌شود:

فرمول محاسبه هزینه‌ ها

در تمامی ۹ بخش فوق، هزینه‌ ها بر اساس فرمول زیر محاسبه می‌شوند:

نکات مهم

استهلاک زمین بر اساس روش خطی با ارزش قراضه محاسبه می‌شود. فرض بر این است که در پایان دوره طرح، زمین با قیمت روز قابل فروش است؛ بنابراین نرخ استهلاک زمین صفر در نظر گرفته می‌شود.

این هزینه ‌ها معمولاً معادل ۲ درصد سرمایه‌گذاری ثابت برآورد می‌شوند.

شامل سربار اداری، هزینه‌ های مالی و استهلاک دارایی ‌ها است و معمولاً معادل ۳ درصد سرمایه ‌گذاری ثابت در نظر گرفته می‌شود.

برای جبران حوادث غیر قابل پیش ‌بینی نظیر تغییرات قیمت، بلایای طبیعی یا اصلاحات جزئی در طراحی کارخانه لحاظ می‌شوند و معمولاً حدود ۴ درصد سرمایه‌ گذاری ثابت را شامل می‌گردند

ساختار هزینه ‌های تولید بر اساس نوع پروژه (که در صفحه‌ی «تعریف پروژه» مشخص می‌شود) و سطح تحلیل تعیین می‌گردد.

اگر طرح شامل بیش از یک محصول باشد، هزینه ‌های مستقیم تولید هر محصول در زیر شاخه‌ی همان محصول تعریف می‌شوند و هزینه‌ های غیر مستقیم در بخشی مجزا تکمیل خواهند شد. اما در صورتی‌که پروژه تنها یک محصول داشته باشد، تمامی هزینه ‌های تولید (اعم از مستقیم و غیرمستقیم) در همان شاخه‌ی اصلی ثبت می‌گردند. به‌طور معمول، هزینه ‌های تولید شامل اقلام زیر هستند که نرم‌افزار کامفار (COMFAR) آن‌ها را به‌صورت پیش ‌فرض در نظر می‌گیرد:

این اقلام همانند هزینه ‌های سرمایه‌ گذاری ثابت قابل ویرایش، حذف یا افزودن هستند. همچنین کاربر می‌تواند بر اساس نیاز، هر یک از اقلام را تفکیک یا تجمیع نماید.

روش‌ های تعریف هزینه‌ های تولید

هزینه‌ های تولید در نرم ‌افزار کامفار به دو روش اصلی قابل تعریف هستند:

در این روش، در صورتی‌که ظرفیت طرح مشخص شده باشد، کاربر می‌تواند هزینه‌ های تولید را متناسب با ظرفیت اسمی وارد کند.

کاربر می‌تواند هزینه‌ ها را به ازای هر واحد محصول (مثلاً هر تن، هر متر، یا هر عدد) وارد نماید.

زمانی که هزینه‌های سالیانه ثابت باشند، از آن‌ها با عنوان هزینه‌های استاندارد تولید یاد می‌شود. همچنین کامفار این امکان را دارد که در بخش تعدیلات سالیانه (Annual Adjustments)، هزینه ‌های تولید را به‌صورت سال‌به‌سال و دستی وارد کند. در صورتی که هزینه ‌ها هم به‌صورت استاندارد و هم دستی وارد شوند، نرم‌افزار مجموع دو مقدار را به‌صورت خودکار محاسبه می‌کند.

نحوه ورود اطلاعات هزینه‌ های تولید

برای ورود اطلاعات، در منوی اصلی گزینه‌ی (تولید یا خدمات( و سپس (هزینه ‌های تولید) را انتخاب کنید. در این قسمت، فهرست اقلام هزینه‌ ای نمایش داده می‌شود که ساختاری مشابه بخش (هزینه‌های سرمایه‌گذاری) دارند. برای مثال، در بخش مواد خام مراحل ورود اطلاعات به ترتیب زیر است:

نرم ‌افزار کامفار دو روش برای وارد کردن داده ‌ها پیشنهاد می‌کند:

الف) استفاده از بخش استاندارد:

در این حالت، می‌توان مقدار و قیمت مواد اولیه را بر اساس ظرفیت اسمی یا واحد محصول وارد کرد. کامفار در ادامه با استفاده از اطلاعات برنامه فروش، هزینه مواد اولیه را به‌صورت خودکار محاسبه و تخصیص می‌دهد.

ب) ورود دستی سالیانه:

در این روش، کاربر می‌تواند برای هر سال از دوره طرح، مقدار و قیمت مواد را به‌صورت دستی وارد نماید. همچنین می‌توان درصد متغیر بودن هزینه ‌ها نسبت به ظرفیت تولید را تعیین کرد.

در صورتی‌که اطلاعات به ازای واحد محصول (مثلاً هر تن تولید) وارد شود، هزینه ‌های ثابت اولیه نیز به همین نسبت محاسبه می‌گردند. ورود سایر اقلام هزینه‌ای (مانند انرژی، تعمیرات یا دستمزد) نیز به ‌صورت مشابه و بر اساس داده‌ های جمع ‌آوری ‌شده از مطالعات فنی و اقتصادی پروژه انجام می‌شود.

در این بخش، برنامه فروش محصولات به‌صورت سالانه و بر مبنای ۱۰۰ درصد ظرفیت تولید وارد می‌شود. در جدول مربوطه، برای هر دوره زمانی (سال)، کاربر باید مقادیر زیر را وارد کند:

در صورتی ‌که فروش محصول مشمول مالیات بر فروش یا یارانه باشد، می‌توان مقادیر مربوطه را از قسمت (مالیات و یارانه فروش) وارد کرد. پس از ورود اطلاعات مربوط به مالیات یا یارانه، نرم ‌افزار به‌صورت خودکار یارانه مطلق را محاسبه کرده و در محاسبات مالی پروژه منظور می‌نماید.

سرمایه در گردش، بخشی از منابع مالی پروژه است که برای تأمین هزینه‌ های جاری و روزمره مورد نیاز است. در نرم ‌افزار کامفار، سرمایه در گردش به چهار بخش اصلی تقسیم می‌شود:

موجودی انبار از سه بخش تشکیل می‌شود:

برای هر محصول تعریف ‌شده در پنجره محصولات، می‌توان میزان موجودی هر سه نوع کالا را وارد کرد. در نرم‌ا فزار کامفار دو روش برای تعیین موجودی کالا وجود دارد:

در این روش مشخص می‌شود که برای ادامه تولید، چند روز مواد اولیه باید در انبار موجود باشد. برای مثال، اگر لازم باشد به اندازه ۲۰ روز مواد اولیه در انبار نگهداری شود، مقدار (روز های پوشش) برابر با ۲۰ روز تعیین می‌گردد.

این روش بر پایه دفعات گردش موجودی در سال است. مثلاً اگر مواد اولیه هر ۲۰ روز یک ‌بار مصرف و جایگزین شوند، ضریب گردش سالیانه آن ۱۸ بار در سال خواهد بود.

رابطه بین دو روش به صورت زیر است:

این بخش مربوط به فروش ‌های مدت ‌دار یا نسیه است. برای مثال، اگر کارخانه محصولات خود را به مشتریان بفروشد و وجه آن هر سه ماه یک ‌بار دریافت شود (روزهای پوشش) برابر با ۹۰ روز و (ضریب گردش) برابر با ۴ بار در سال خواهد بود. کافی است یکی از این دو مقدار در نرم ‌افزار وارد شود تا دیگری به ‌صورت خودکار محاسبه گردد.

در این قسمت میزان وجه نقد مورد نیاز برای انجام فعالیت‌های روزمره کارخانه مشخص می‌شود. تنخواه گردان می‌تواند شامل پول داخلی و یا ارز خارجی باشد. کامفار فرض می‌کند که پول نقد صرف تأمین هزینه‌ های عملیاتی کارخانه به‌جز هزینه مواد اولیه می‌شود، زیرا هزینه مواد اولیه قبلاً در بخش موجودی کالا لحاظ شده است. برای مثال، اگر هزینه ‌های عملیاتی سالانه ۱۵۰۰ واحد باشد و (روز های پوشش نقدی) ۶۰ روز تعیین شود، میزان وجه نقد لازم (تنخواه) حدود ۲۵۰ واحد خواهد بود. در صورتی‌ که بخشی از وجه نقد در حساب بانکی نگهداری شود و سودی به آن تعلق گیرد، می‌توان نرخ سود بانکی را در نرم‌افزار وارد کرد تا در محاسبه درآمدهای طرح لحاظ گردد.

این بخش مربوط به خرید های مدت‌ دار است، یعنی خرید هایی که پرداخت آن‌ ها در آینده انجام می‌شود. برای مثال، اگر مواد اولیه هر سه ماه یک ‌بار خریداری و پرداخت شود، باید در بخش حساب ‌های پرداختنی مقدار (روزهای پوشش) را ۹۰ روز وارد کرد. در این حالت کامفار به‌طور خودکار زمان و مبلغ پرداخت ‌ها را در مدل مالی لحاظ می‌کند.

در این بخش، منابع مالی پروژه معرفی می‌شوند. به طور کلی دو نوع منبع مالی وجود دارد:

پنجره منابع تأمین مالی شامل چهار گزینه اصلی است:

سرمایه پرخطر (حقوق صاحبان سهام و سرمایه‌گذاران)

در این بخش، سرمایه‌ هایی که مستقیماً به پروژه تزریق می‌شوند تعریف می ‌شوند، مانند حقوق صاحبان سهام، یارانه ‌ها و هدایا. به این نوع سرمایه، سرمایه پرخطر گفته می‌شود، زیرا ریسک شکست پروژه به این سرمایه‌ ها تعلق دارد و در صورت شکست پروژه، این سرمایه‌ ها از بین می‌روند. در مقابل، وام ‌هایی که به پروژه داده می‌شوند، این ریسک را ندارند و سود خود را در هر شرایط دریافت می‌کنند.

کاربر در این بخش می‌تواند موارد زیر را وارد کند:

در بالای جدول، درصد سود مورد نظر برای این منبع مالی مشخص می‌شود و در پایین، مقدار مطلق یا درصدی سود خروجی وارد می‌گردد. پس از ورود اطلاعات، با زدن دکمه تأیید (OK) داده ‌ها ثبت می‌شوند. توجه: در زیرپنجره هدایا و یارانه، سودی در نظر گرفته نمی ‌شود؛ بنابراین بخشی برای برنامه‌ ریزی برداشت سود وجود ندارد.

مالیات بر درآمد شرکت می‌تواند به یکی از سه روش تعیین شود:

در ایران، مالیات معمولاً به صورت درصد ثابت یا پلکانی از درآمد دریافت می‌شود.

مالیات پلکانی در این روش، می‌توان برای هر حد درآمدی، درصد مالیات مشخص کرد. به‌عنوان مثال:

پس از تعریف پلکان‌ ها، می‌توان درصد مالیات هر سال را برای هر پلکان وارد کرد. کامفار همچنین امکان می‌دهد معافیت ‌های مالیاتی سال‌های ابتدایی تولید و زیان قابل انتقال به سال‌های آتی را وارد کنید.

در ستون‌ های مربوط به سال ‌های معاف، عدد باید صفر باشد.

تعدیلات استهلاک

در این پنجره می‌توان اعداد کلی برای استهلاک دارایی ‌ها وارد کرد، در صورتی که:

در صورتی که اطلاعات استهلاک قبلاً در مراحل قبل وارد شده باشد، وارد کردن عدد جدید جمع با مقادیر قبلی خواهد شد و کل استهلاک پروژه بر اساس مجموع محاسبه می‌گردد.

نحوه ورود داده‌ ها

o عدد مطلق

o درصدی از درآمد

o ابتدا حد درآمد هر پله مشخص می‌شود

o سپس درصد مالیات در هر سال و هر پلکان وارد می‌شود